Hicret ve şehir ; hacer - ev. Kelimeler birbirini anlam ve kavram olarak çağrıştırdığından bu ikilemle başlamak uygun düştü. Doğuran - doğrulan, olan - olması gereken, batın-zahirler aynı zamanda.

Kelime anlamları üzerinde durmaksızın –çünkü yapılmış- bir giriş yaparsak ki bu giriş insanoğlunun arzla buluşmasıdır Adem’le başladı, Nuh’la gemiye bindi, İbrahim’le Ev’lendi, Musa’yla denizde yürüdü, İsa’yla arzda uçtu, Muhammed (aleyhimüsselam)’le arzdan semaya vardı. Bu açıdan, rehberler açısından bakıldığında muhacir olmayan rehber yok gibi. İnsanlık tarihinde bunun yansımalarını her asra hamletsek bir yerinin, konusunun ve zamanının olacağı kanaatindeyim.

Mensubu olduğumuz toplumdan hareketle Ergenekon’dan çıkış, Göktürkler, Uygurlar , Hunlar ,Oğuzlar, Selçuklular ve nihayet Osmanlılar bunun belki en güzide timsalidirler. Diğer kavimlerin de göçleri eklenebilir buna; Barbarların istilası (kim barbar), Kolonileşmeyle batının dünyayı sömürgeleştirmesi, Amerikanın istilası vb. Olumlu olumsuz ayrımına gitmeden örneklerimizden yola çıkacak olursak hicret, ( göç) insanın mayasında var denebilir. Çünkü durağanlık sosyolojide bir anlamda kokuşmayı da beraberinde getirdiğinden yozlaşma, yabancılaşma, kapanıklılık –her ne kadar gelişme olarak atfedilse de ki medenileşmenin demeyelim de modernizmin yansımaları- insanoğlunun yakasına ilişmeye hep devam ede gelmiştir. Bu açılımlara girmeden hem konudan da çıkmadan diyebiliriz ki hicret (göç) durağanlığı temsil eden şehirleşmeye zıt; bir anlamda zaman oğlundan, yer oğluna dönüşmek demek. İnsan için dikeysel hareketlilikten yerel yayılmaya, genişlemeye dönüş beraberinde insanlar arası uyuşmazlıkları getirir. Çünkü yer sınırlı, gök sınırsız. Kavga sınırlıda olmakta ve sınırlının bölüşümü gündeme gelmekte. Bu değerlendirmeyi esas alacak olursak şöyle bir çıkarsama bizleri daha değişik bir alana götürmüş olacak; “hicret, şehrin zıttıdır.”

Hacer düştü yola İbrahim’in ardından. Hacer - Hicret birbirine bu kadar yakın iki kelime. Edebiyat’ta ne denir bu sanata teşbih, tenasüp ama ne denirse densin isimler önemli (yanlış anlaşılmasın, Hacer ve hicret aynı kelimeden türemiş değil), çünkü insanoğluna verilen üstünlük ESMA’nın öğretilmesinde. İsimler önemli İnsanoğlunun arzdaki bu serüveninde bir Hacer olmalı, doğurgan olmalı, hem doğurmalı taşları. Çünkü Beytin taşları dizilecek. En kutsal mabedimiz ismi Beytullah, Allah evi, evinin taşlarını dizecek insanoğlu; taştan ev inşa edecek, taştan put bile bulacak. Zira şehrin yolları hep taştan. Taşlarla çevrili bir mabed Kabe, ibadet bile taşlarla, düşmanlar taşlanarak kovulacak .Cennetten düşürülen Hacer’ül esved bile taş ki yüz sürülür. Taşı öptüren ve Taşı taşlatanın evi ve eli taş. Adem cennetten ihraç edildiğinde yalnız değildi, eşi vardı ve eşi kendindendi. Kendimizden olmasa şirki bulabilir miydik...?

İlk olarak hicret var insanoğlunda bu fıtrattan neşet ediyor ki bu kadar önemli daha şehir yokken (Medine) ilk inen ayetlerde müddesir olsa gerek ricsten hicret et deniyor. Durup duran yerde ve zamanda böyle bir emir hicretin işin en başında verilen emirlerden olduğunu gösteriyor. Diğer bir örneği hepinizin malumu olduğu 99 kişi öldüren bir adamın kıssasının anlatıldığı dünyanın en alimini sorarak o alimden işi için bir çıkış aradığı zaman en son vardığı alimin cevabında buluyoruz; çevreni değiştir, çevrenden hicret et.

Sürekli devrim tezi var ya Troçki’nin bir anlamda hicretin sürekli bir oluşum olduğunu da gösteriyor. Çünkü tez-antitez-sentez giden bu süreç sentezin her zaman tezini ve tezin de antitezi ortaya çıkaracağını ve bu döngünün sürekli olduğunu gösteriyor. Hakikat payı olmasa biz Marx’tan bir Lenin, Lenin’den bir Stalin, Stalin’den bir Brejnev çıkar mı sorusunu cevaplayamayız. Artı-eksi, olumlu-olumsuz ..vb kurcalamadan hele kozmolojinin bize sunduğu imkanlarla hayatta esas olanın, hayatın esası olanın hareketlilik olduğunu görüyoruz. Bu hareketliliğin en toptan yolu hicret. Yalnız kelime, yalnız epistemolojik açıdan değil kavramsal, kültürel, politik, ekonomik, sosyolojik, psikolojik ne denirse densin tek kavramla söylemek istiyorum insani açıdan anlamı derin, zira insan hem yatay hem dikey, hem maddi hem manevi, hem gece hem gündüz. Terk edilecekleri terk et hicret. Bu açıdan yaşarken öl anlamını da katabiliriz. Zira terk edilmeyecek ne var; ev-mal, mülk, evlat, iyal, bağ, bahçe... Ama hacer gibi terk et, eş nerdeyse, nereye sürerse orya emir üzere itaatle hicret et, hem yapmak için terk et. Yıkmak için yapılan tüm göçler erken yıkılmış tarihten aldığımız ders bunu gösterir. Çünkü ameller niyete göre ve hicretin niyeti de önemli. Kur evini yıkılmaza niyet ederek. Eğer yıkılsaydı Allah evi Ebrehe’yle yıkılırdı. Hicret et ama yine bir şehre hicret et. Faili kendin olacağın bir şehre, dizaynını kendinin yapacağı bir başka eve. İçinde neşv ü nema olacağın bir başka beldeye. Dağdan şehre gelmedi kimse, belki şehirden dağa, dağdan tekrar şehre, şehirden de şehre geldi kendisi olan.

Hicret ettiler Rasül, Ashap. Harekette bereket var; Mekke’den Medine’ye, Habeşistan’a, İs’e. Hepsinde bereket buldular. Medine’de devlet (ümmet), Habeşistan’da kardeş, İs’te üs buldular. Bu açıdan bakıldığında ismini anmadan edemeyeceğim Ali Şeriati bir tespitinde “tüm medeniyetler hicretten doğmuştur” der. Basit örnekler hepimizin bildiği türden; Amerika, Kolonyolizm, Osmanlı, Selçuklu, Endülüs, Abbasi, Emevi…vb. Bu işin farklı bir boyutu ki Hacer doğuracak evini, ev ki bir şehir, şehirlerin şehri belki de tüm Müslümanların hicreti orya gönülden ve yürüyerek olacak. Dönüş yine hicretin başlangıcına olacak. Bu açıdan bakılınca meseleye hicret bahçede çalışmak; göçürtmeyi sıkıştığı yerden alarak meyvesini dermek için suyun, havanın, güneşin ve toprağın en uygun olduğu yere yerleştirmek. Bahçe ise Medine. Hicret emek, Medine semeresi. Semeresiz hicret yok. Besmeleyle başlayalım fikrini ben öne sürmüştüm. Düşündüğüm şuydu her işe onla başladığımız isim ne işimize yarar, ne için her süre başında var, niçin her işimizde onla başlarız ve bu bizim içinde bir yükümlülük,çünkü besmelesiz iş güdük kalır, besmelesiz kesilen hayvan etinden yiyemeyiz. Bunların cevabı verildikten sonra insana geçilecek ve en son da insanın uğraşları (yeryüzünün imarı) ele alınacak. Ramazan El Buti’nin bir kitabı vardı küçük; “Kuran’da insan ve medeniyet” diye. Bu kitabı ömrümün kilometre taşlarından biri olarak gördüm ve gördüm ki Eşyada asıl olan mubahlık, haramlar belirli. Şehri günahın başı yaparak, gezecek insanı durağanlaştırdığı ve kokuşmaya yüz tutturduğu, için saldırıdan savunmaya geçirdiği için bir anlamda statükocu yaptığı için idam etmek kolay. Ama şehirsiz insan yok ki, hem yeryüzünün imarıyla memur işte insan. Eşyada asıl olan mübahlık, şehir de mübah; hem Ebu Zer de bir şehirde idi, Rebeze’deydi. Şehrin insanı mı yoksa İnsan şehri mi ? Kim fail,kim meful...?

Şehir taşlardan kurulur, şehri doğuran Hacer, Doğurtan Allah, doğması için sebeb olan İbrahim. Şehirde İsmail yaşar,Yusuf yaşar. Kabe buna tanık; sürekli hareket, sürekli devinim yedili şavtlarla tavaf, yedi günde .Yedi Arapda sonsuzluk ifade eder. Hem belirli bir zeminde ellerin kalktığı yön sonsuz. Şehrin insanı mı, İnsan şehri mi istediğimiz. Kurumlar sosyolojisine atfen şehrin kurmadığı insan olmamak için, Şehir kurmak için hicret et.

Not: İmla, düşük cümleler ve siz değerli insanların bulacağı diğer bir çok hatam için şimdiden özrü borç bilirim. Asıl olan ifade-i meramdır, vakitsizliğime, aceleciliğime ve dağınıklılığıma hamledilerek hatalarımın görülmemesini istirham ediyorum, affınıza sığınıyorum. Saygılarımla