Sene 1862 idi. Dün gibi hatırlıyorum…
Memlekette işler karışık. Kimi der ki düzeltelim, kimi der düzenleyelim.
Padişah Hazretleri zorda. Gavûrla mı uğraşsın, tebaasına mı hükmetsin…
Bir rüzgârdır esiyor esmesine de, bazımızı nezle ediyor, bazımıza güya şifa oluveriyor, temiz hava babından…
Gel zaman git zaman, biz farkında değiliz, sonra sonra anladık, istikrarsızlık kanımıza işlemiş. Bir tuhaf istikrar bulmuşuz bunda.
Hoş değil hâsılı.
O günlerde işte, beyim Halil İsmail ile Bâb-ı Âli’de oturuyoruz. Zat-ı âlilerine lüzumsuz musiki suallerimi arz ediyorum.
Birden bir delikanlı koşa koşa yanımıza geldi: Hariciye Nezareti’nde ayak işleriyle uğraşan bizim Selman. Soluk soluğa…

İkinci bölümde genel olarak 18. yüzyıla kadar etnik ve dini anlamda Yahudiliğin bir bütün olduğunu ve Aşkenaziler ile Seferadlar arasındaki farklılıkların ameli boyutta olduğu ifade etmeye çalışmıştık. Bununla beraber, 18. ve 19. Yüzyıl'da yaşanan dönüşüm ve değişimlerin farklı mezhepsel grupların doğmasına sebep olduğunu; yine 19. ve 20. Yüzyıl'da değişik Siyonist akım ve fraksiyonların meydana geldiğini söylemiştik. Bu son bölümde ise bu dönemde oluşan siyasi hareketlerin ve daha önce var olan Yahudi grupların İsrail siyasal sisteminde nerede durduklarını ve bugün koalisyona ortak olan partilerin hangi siyasal hareketin devamı olduğunu dilimiz döndüğünce ifade etmeye çalışacağız. Yanı sıra, son dönemde Türkiye ile İsrail arasındaki sorunlu ilişkinin sebeplerini ve İsrail siyasi partilerinin buna ilişkin tavrını, ayrıca İsrail'in iç siyasi yapısının gelecekteki muhtemel görüntülerini yansıtmaya çalışacağız.

İlk bölümde genel olarak Siyonizm’in Fransız Devrimi sonrası ortaya çıkmış; seküler, milliyetçi, hatta bir bakıma din karşıtı bir oluşum olduğunu anlatmaya; Ortodoks Yahudilerin doğal olarak bunlara verdikleri tepkileri yansıtmaya çalıştık. Bu bölümde ise İsrail'deki siyasal partilerin, örgütlerin ve mezheplerin kökenlerini ile birlikte ülkenin demografik yapısını oluşturan birimlerin arka planını irdeleyeceğiz. Bunu yapabilmek için de en iyi çıkış noktasının 18. ve 19. Yüzyıllar olduğunu düşünüyorum.

18. Yüzyıl'a kadar Yahudilik, birkaç istisna dışında, bir bütünlük arz etmektedir. Bu nedenle, mezhepsel çatışmalar yaşanmamakta ve Yahudiler arasında herhangi bir ayrım yapılmamaktadır. Bu anlamda, 18. Yüzyıl'a kadar, bütün Yahudiler 'Ortodoks' olarak adlandırılabilir. Aşkenazi ve Sefarad (Mizrahiler de bunun içine dâhil edilebilir) arasındaki ayrım sadece ameli boyuttadır. Bunun yanında ayrı bölgelerde yaşamaların kültür farklılıklarına yol açması oldukça doğaldır. Bu terimleri biraz açalım.

(İsrail ile Türkiye arasında 'kontrolden çıkan' kriz çok yazıldı, çizildi; umarız ki yazılıp çizilmeye devam edecek. Tartışmaların ana eksenini 'ilişkilerin akıbetinin ne olacağı' oluşturdu. Fakat Sayha sakinleri olarak, biz daha çok İsrail'in akıbetinin ne olacağına yoğunlaşmak istedik. Nitekim, sadece son kriz değil, genel olarak Türkiye'ye takınılan ['alçak'lıktan, 'özre' kadar] bütün tavırlar, İsrail iç siyasetinde bomba etkisine neden olagelmiş, ciddi iç hesaplaşmalara yol açmıştır. İsrail siyaseti, bu son kriz kadar da yüksek dozda bir kavga görmemiştir herhalde. Dolayısıyla, İsrail iç siyasetinin yarın ne olacağı, olabileceği çok önemli. Hülasa, bir uzmana danışalım dedik ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nden aziz dostumuz Muhammed Berdibek'e müracaat ettik. Sağolsun bizi kırmadı ve meseleyi başından sonuna [ve ötesine] kadar anlatan kapsamlı bir çalışma hazırladı. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümüyle 'Bismillah' diyoruz. Sayha.)

1648 Westphalia sistemin kurulması, dünyada, özellikle Avrupa’da modernitenin başlangıcı sayılır. Bu tarihten itibaren Avrupa’da reform ve Rönesans hareketleri (ve dolayısıyla 18. yüzyılda Aydınlanma dönemi) ortaya çıkmaya başladı. Avrupa’da yaşanan bu toplumsal değişim süreci başta Avrupa olmak üzere bütün toplumları etkilemeye başladı. Aydınlanma döneminde yaşanan tabii gelişmeler Fransız devrimine sebep oldu. Fransız devrimi bütün toplumları etkilediği gibi Yahudi toplumunda da kökten kırılmalara ve dönüşümlere sebep oldu. Bu kökten kırılma ve dönüşümün ürünü olan Siyonizm, 19. Yüzyıl'ın son çeyreğinde ortaya çıktı. Siyonizm çıkışı itibarıyla, sanıldığın aksine, seküler ve milliyetçi bir harekettir. Bunu daha iyi anlamak için Yahudi tarihine bakmak oldukça faydalı olacaktır.

...Ne İslam tarihini tahlil etmek ne de Kur’anı-sünneti doğru dürüst anlamak dertleri değil. Öyle ya, ya yanlış anlarlarsa, oy verince iman pırtarsa ne olacak...
Çocukluk yıllarımda içki içenler günahkar, namaz kılanlar dindardı; çocukluğumun kestirme hesabı...
Ortaokul yıllarımda kravat takmanın kafir düzene direnemeyip teslim olmuşluk ve kafirlere benzemişlik olduğu konuşulur ve zihinlerimizi meşgul ederdi; hocalarımızın bize telkin ettiği bu garabetle kendilerine bakan gözlerimiz onları da bazen zavallı, bazen adanmış görürdü...

“Bizim bir mesajımız olmalı. Bizi dinleyecek çok önemli kitleler, çok büyük milletler var.”

“Evrensellik adına kendi ulusal dili ile ulusal kültürü ile kendi milletinin kültür damarları ile ilişkisini koparmış bir söylem olamaz.”

“Ankara'da kullanılan bir söylemin, Mardin'de bir karşılığı yoksa, o diplomasi o milleti harekete geçiremez. Bizim kullandığımız dilin, Mardin'de, Hatay'da, Konya'da, her yerde bir karşılığının olması lazım.”

“Coğrafyamızın hakkını vermek zorundayız. Türkiye’nin dünyadaki her konuyla ilgili özgün bir görüşü olmalı.”

“Hattı diplomasi yoktur, sathı diplomasi vardır. O satıh ise tüm dünyadır.”

Ilık bir rüzgâr karşılar ilkin Sizi. Maneviyatın tebessümüdür bu insanlığa, gözler dolar belki, beklide sadece susmak yeterli olacaktır. İnanan insanlar için kutsal olmasa da inandıkları kutsalların mekânındır orası. Ömer bin Abdülaziz, Ebu Hureyre, Hz.Yahya, Hz. Zekeriya, Hz. Hüseyin, Zeynep Kübra, Halid Bin Velid, Hz. Bilal Habeşi, Muhyiddin İbni Arabî ve Peygamber eşleri bir seda yollar inananların yüreğine.

Bir medeniyet yatıyor insanlığın gözleri önünde. Ses veriyor Golan tepeleri uzaklardan, haykırıyor Bahira’nın kilisesinden hakikatler, Minarelerden okunuyor Ezanlar ve dillerde tek ses, yankılanıyor semada.

'Olamaz ki'den 'olmaz ki'ye, 'olabilir mi'den 'olur mu'ya seyreden Türkiye-Ermenistan dirsek teması, nihayet 'olacak gibi sanki'den 'oldu'ya ulaştı. Vatana, millete, ümmet-i Muhammed'e ve dünyaya hayırlı uğurlu olsun.

Protokolün içeriği ile ilgili yazılabileceklerin pek çoğu yazıldı, söylenebileceklerin pek çoğu söylendi. Konuyla ilgili hala tatminkar bir bilgi edinememişler veya edindiği bilgilerle hala tatmin olamamışlardansanız, hızlandırılmış bir 'Türkiye-Ermenistan protokolleri' dersine şu linkten ulaşabilirsiniz:

Türkiye-Ermenistan protokolleri, Hakan Albayrak

Ben meselenin cereyan edişi esnasında tuttuğum bazı notları takdirlerinize sunmakla yetineceğim. Dağınıklık için kusuruma bakmayın.

Kur'an'da adı geçen tek ay Ramazan ayıdır. Bu ayın içinde fazileti diğer gecelerle kıyaslanamayacak kadar büyük bir gece vardır ki o gecenin adı Kadir Gecesi'dir. Kadir Gecesi, Kur'an'da adı geçen, faziletleri saymakla bitirilemeyen, Hakk ve halk katında bir mübarek gecedir. Öyle ki bu geceyle ilgili olarak "Kadir Suresi" adlı bir de sure indirilmiştir. Yüce Rabbimiz beş ayetli bu surede Kadir Gecesi'yle ilgili olarak şöyle buyurmaktadır:

"Biz onu (Kur'an'ı) Kadir Gecesi'nde indirdik. Kadir Gecesi'nin ne olduğunu sen bilir misin? Kadir Gecesi, bin aydan hayırlıdır… O gecede, Rablerinin izniyle melekler ve Ruh (Cebrail), her iş için iner dururlar. O gece, esenlik doludur. Tâ fecrin doğuşuna kadar."

Ne zaman bir ülke meselesi üzerinde konuşsak ve meselelerimizin temelindeki Siyonist bir nedenden ya da emperyalist bir gücün varlığından bahsetsek üzücüdür ki birçok kardeşimiz, siz de her şeyi Amerika’dan, İsrail’den biliyorsunuz, diye bizi yargılıyor. Hatta bu söylem, ülkemizde yaygın bir kanaat haline gelmiş durumda. ‘’Her şeyi Amerika’dan, Siyonist düzenden, emperyalist ülkelerden bilmek çok büyük bir yanlıştır. Bu tabuları büyütmek onlara haddinden fazla değer vermektir’’ şeklinde son derece tehlikeli, temeli bilgi kirlenmesine dayanan, hatta Siyonist propagandaya dayanan bu söylem, özellikle bazı İslamcı bilinen, değerleri kendinden menkul kesimlerin dilinde pelesenk olmuş durumda. Bu yaklaşım biçimi ya da bu aymaz tavır aslında toplumsal tepkisizliğimizin temelini de oluşturuyor. Bu yaklaşım biçimi de aslında Siyonist bir propagandanın sonucudur, o propagandanın etkisiyle oluşmuş bir söylemdir.